Wczesnośredniowieczne gry i zabawy

Zima w pełni. Za pasem również ferie zimowe, które mnie osobiście kojarzą się z godzinami spędzanymi na zabawie w śniegu i na dzikich lodowiskach (jeżeli chodzi o te ostatnie – nie musicie brać ze mnie przykładu). Czy zastanawialiście się kiedykolwiek, jak te zabawy wyglądały ok. 800 lat temu? Bitwa na śnieżki Bitwa na śnieżki wyglądała z całą pewnością identycznie jak dzisiaj – ich lepienie nie wymaga przecież specjalnych umiejętności. Z pewnością była to zabawa bardzo popularna.  Fresk "Styczeń" w zamku Buonconsiglio w Trydencie autorstwa Czecha Venceslao z ok. 1405-1410 r. (Domena Publiczna) Łyżwy Najstarsze łyżwy pochodzą z terenu Szwajcarii i liczą ok 5 tys. lat. Jednak to kraje północy – Szwecja, Norwegia a zwłaszcza pełna jezior Finlandia – przyczyniły się do ich rozpowszechnienia. Pierwsze łyżwy wykonywano ze zwierzęcych kości, zwłaszcza końskich i bydlęcych, rzadziej z kości łosia lub świni. Ze względu na kształt wykorzystywano kości śród...

Podczas dorocznej konferencji Amerykańskich Szkół Badań Orientalnych emerytowany profesor University of Victoria, John Oleson, omówił niewielki, wykonany z piaskowca przedmiot, który w jego opinii może być najstarszą zachowaną bierką szachową. Interesujący tu przedmiot został znaleziony w Humeimie (daw. Hawara) podczas badań archeologicznych prowadzonych 1991 r. Znajdował się on w warstwie datowanej na VII w., czyli okres wczesnomuzułmański. J. Oleson dostrzegł jego podobieństwo do szachowej wieży o kształcie łudząco podobnym do abstrakcyjnej formy szachowej wieży charakterystycznej dla kultury muzułmańskiej i innych kultur pozostających pod jej wpływem. Dwuzębna forma bierki w tamtym czasie w opinii Olesona miała oddawać kształt dwukonnego rydwanu, które w Azji południowo-wschodniej znane były pod koniec VIII w. Bierka ta ma identyczną formę jak inne, analogiczne (ale młodsze o od niej o 100 lat i więcej) znaleziska z terenu Iranu, Syrii, Jordanu i Izraela. Oleson podkreśla,...

Na początki czerwca br. świat obiegła informacja, że znalazła się jedna z 5 zaginionych bierek z XIII w. zestawu tzw. "Szachów z Lewis". Krewni zmarłego, który zakupił ją w 1964 r. za 5 funtów, zanieśli ją do domu aukcyjnego Sotheby's w Londynie. Bierkę  wystawiono na aukcji za 600 tys. funtów. 2 lipca miała miejsce aukcja, na której sprzedano za 735 tys. funtów, czyli w przybliżeniu za blisko 1 mln dolarów. Bierka z tego zestawu po raz pierwszy pojawiła się na takiej aukcji. 82 można podziwiać w British Museum w Londynie, 11 w Museum of Scotland w Endynburgu. Bibliografia: Cascone S., A Lewis Chessman, Bought for $6 and Then Tucked Away in a Drawer for Decades, Just Sold at Auction for Almost $1 Million, "Artnet'news" z dnia 3 lipca 2019 r.,  https://news.artnet.com/market/lewis-chess-piece-auction-result-1591561  (dostęp 21 lipca 2019 r.) /Uwagi? Sugestie? Można a nawet trzeba zostawić komentarz. Proszę o kulturalne wpisy/

Takie cudo każdy chętnie znalazły w odziedziczonym domu po zmarłym krewnym. Mowa o bierce szachowej ze słynnego, średniowiecznego zestawu szachowego, znanego jako "Szachy z Lewis".  Od 200 lat 5 z 93 bierek z tego zestawu uważane jest za zaginione. Jedna z nich przez ostatnie 55 lat spokojnie przeleżała w szufladzie pewnego kolekcjonera w Edynburgu, który zakupił ją za 5 funtów. Krewni zmarłego zanieśli bierkę do domu aukcyjnego Sotheby's w Londynie i z pewnością doznali niemałego szoku, gdy usłyszeli, co to za przedmiot i że zostanie wystawiona na aukcji za 600 tys. funtów. Bierka jest mocno nadgryziona przez czas. Przedstawia postać strażnika będącego odpowiednikiem wieży. Szachy z Lewis odkryto ok. 1831 r. u wybrzeży szkockiej wyspy Lewis. Wykonano je w XII w. w Trondheim w Norwegii. Za wyjątkiem pionów wszystkie mają formy antropomorficzne. Il. 2. Szachy z Lewis (fot. Andrew Dunn / źródło: Wikimedia Commons / CC BY SA 2.0 Generic) Il. 3. Szachy z ...

Poprzednio rozpisałam się o symbolice szachownicy w epoce średniowiecza. Jej funkcja niekiedy sprowadzała się do roli apotropeionu, czyli znaku odstraszającego zło. Za przykład podałam szachownice umieszczane na kościołach z terenu Pomorza Zachodniego z XII-XIII w. Podobną rolę mogły pełnić też bierki szachowe. Il. 1. Bierka królowej z ok. 1850 r., znaleziona w  drewnianej belce stodoły w Lincolnsire (źródło:  finds.org.uk , dostęp 5 maja 2019 r.; CC Licence) Niekiedy w literaturze z epoki średniowiecza bierkom przypisywano różną symbolikę. Najczęściej widziano w nich obraz społeczeństwa lub militarnego starcia. Czasem jednak przedstawiano je jako odzwierciedlenie Królestwa Niebieskiego, gdzie bierka królowej to Dziewica Maryja a Król to Jezus Chrystus. Czasem dosłownie bierka królowej była przedstawiana jako Maryja;  wiązać się to mogło z rosnącą popularnością jej kultu. Reminiscencją takiego pojmowania symboliki szachowej może być interesujące znalezisko z...

Szachy od wieków są najmodniejszą grą na świecie. Dowodzą tego liczne znaleziska na całym świecie, od drobnych bierek po plansze. Gra w szachy narodziła się w Indiach ok. V w. n. e. Znana jako czaturanga szybko rozprzestrzeniała się na inne tereny. Do Europy dotarła ok. X w. za pośrednictwem Arabów, którzy przejęli ją w VII w. od Persów jako szantradż. Il. 1. Screen ze zdjęciem 100-polowej szachownicy ze strony " Realmofhistory.com " (dostęp 29 kwietnia 2019 r.) W ostatnim czasie w Tybecie, 30 km od Autonomicznej prefektury Garze znaleziono 100-polową szachownicę wykutą w litej skale ważącej ok. 2 t. Każde z pól jest kwadratem o boku 25 mm. Dodatkowo po jej bokach wykuto 2 wgłębienia, które mogły służyć do przechowywania zbitych bierek przeciwnika. Szachownicę datuje się na VII w. W tym czasie na terenie Tybetu istniało królestwo Tubo (upadło w 842 r.). Wcześniej podobną szachownicę znaleziono w  Maizhokunggar  w prefekturze Lhasa. Bibliografia: 1....

Szachownica jako plansza do gry służyła rozrywce i oderwaniu się od codziennych zajęć. Wykonana z drogich materiałów była kosztownym i zbytkownym przedmiotem. Te jej najbardziej przyziemne znaczenie zostało opisane w poprzedniej części artykułu wraz z symboliką samego ornamentu. Barwa pól posiadała ważne znaczenie w odniesieniu do szachownicy; nie ważne, czy była planszą czy ornamentem. Podobnie było w przypadku liczby pól, zwłaszcza gdy w sztukach plastycznych przedstawiano szachownicę o innej ich liczbie niż 8x8. Poza tym szachownica posiadała znaczenie magiczne. Ten aspekt szachownicy przeplatał się nierozerwalnie ze wszystkimi innymi. Przynajmniej do połowy epoki średniowiecza przywiązywano do niego dużą wagę. W opisach sytuacji, których centrum stanowiła rozgrywana partia szachów, widoczne było bezpośrednie przekładanie sytuacji na planszy na otaczającą rzeczywistość. Z czasem przybrało to formę urozmaicania opowieści kronikarzy. Magiczne znaczenie szachownicy I ...